Cholesterol a układ sercowy

Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów wśród kobiet i mężczyzn w Polsce oraz innych krajach wysoko uprzemysłowionych. W większości przypadków są one powodowane miażdżycą. Miażdżyca jest chorobą naczyń tętniczych, do której między innymi mogą prowadzić: palenie papierosów, nadciśnienie tętnicze, nadwaga i otyłość oraz zaburzenia gospodarki lipidowej.

Miażdżyca tętnic jest jedną z postaci stwardnienia tętnic. W tej jednostce chorobowej dochodzi do odkładania się w błonie wewnętrznej tętnic związków lipidowych, co uruchamia całą lawinę przemian biochemicznych, w efekcie której dochodzi do miejscowego rozrostu tkanki łącznej i mięśniówki gładkiej. W obrębie blaszki miażdżycowej często dochodzi do powstania owrzodzeń oraz drobnych krwotoków. Doprowadza to do reakcji zapalnej oraz do aktywacji układu krzepnięcia. W ten sposób powstaje skrzeplina i odkładają się złogi włóknika. Naczynie staje się grubsze i bardziej zbite. Wszystkie te zmiany prowadzą do zwężenia światła naczynia a w przypadkach skrajnych do całkowitego jego zamknięcia. Dochodzi do niedokrwienia i niedotlenienia narządu zaopatrywanego w krew przez miażdżycowo zmienione naczynie tętnicze. W najgorszym przypadku rozwija się martwica, np. zawał mięśnia sercowego.

Związek choroby niedokrwiennej serca z zaburzeniami gospodarki lipidowej stał się przedmiotem olbrzymiej ilości badań. Wykazały one, że zaburzenia lipidowe, szczególnie występujące już w młodym wieku, powodują w późniejszych latach znaczący wzrost ryzyka chorób sercowo–naczyniowych oraz wzrost ryzyka odległego zgonu. 

Co i dlaczego ocenia się w badaniu określanym potocznie lipidogramem? 

Stężenie cholesterolu i jego frakcji są stabilne u danej osoby. Dlatego każdy po 20-tym roku życia powinien przynajmniej jednorazowo mieć oznaczone ich stężenie we krwi (lipidogram). Potem wzrasta ono wraz z wiekiem, osiągając maksymalne wartości u mężczyzn między 50-55 rokiem życia, a u kobiet między 65-70 rokiem życia.

Na ocenę gospodarki lipidowej u danej osoby składają się cholesterol całkowity i jego frakcje (połączenie cholesterolu z białkiem transportowym): HDL (tzw. dobry cholesterol) i LDL (tzw. zły cholesterol) oraz wartość triglicerydów. Cząstki HDL transportują cholesterol z tkanek do wątroby, gdzie ma miejsce jego eliminacja. Z kolei LDL jest nośnikiem cholesterolu do tkanek. Ryzyko powikłań miażdżycowych wzrasta wraz ze wzrostem stężenia cholesterolu LDL, z kolei jego obniżenie powoduje zmniejszenie ryzyka wystąpienia niebezpiecznych zdarzeń naczyniowych.

W patogenezie miażdżycy ważną rolę odgrywają także triglicerydy. U osób o podwyższonym zarówno poziomie triglicerydów i niskim poziomie cholesterolu HDL, jak i podwyższonym poziomie triglicerydów i wysokim poziomie cholesterolu LDL znacznie częściej występuje choroba niedokrwienna serca. Przyjmuje się, że graniczną wartością stężenia triglicerydów, przy której wzrasta zagrożenie miążdżycą, jest 150mg%. Równie niekorzystne jest wysokie stężenie cholesterolu całkowitego oraz niskie stężenie cholesterolu HDL.

Lipidogram jako profilaktyka chorób układu krążenia.

Osoby z zaburzeniami gospodarki lipidowej, w szczególności z podwyższonym poziomem cholesterolu LDL, odnoszą bardzo dużo korzyści z redukcji jego stężenia, zarówno w profilaktyce chorób układu krążenia, tzn. prewencji pierwotnej, jak również w prewencji wtórnej, czyli u osób po przebytym zawale serca i innych postaciach choroby niedokrwiennej serca. Dlatego tak ważne jest określenie pełnego profilu lipidowego, a nie samego stężenia cholesterolu całkowitego.

Badanie poziomu cholesterolu należy wykonywać u pacjenta wypoczętego, nie wcześniej niż po 3 miesiącach od ciężkiej choroby, zaś 2 tygodnie od ostrej gorączki. Badania tego nie wykonuje się u osób w trakcie kuracji odchudzającej, ponieważ jego wyniki są wówczas niemiarodajne. W tych stanach stężenie cholesterolu może być obniżone. Dodatkowo pobranie krwi musi być wykonane na czczo, a ostatni posiłek w dniu poprzedzającym badanie powinien być lekki i niezbyt późny (najlepiej do 18.00).